Kırıcıların gövde iç yüzeyleri, kırma sırasında savrulan taşların sürekli çarpması ve sürtünmesiyle yoğun aşınmaya maruz kalır. Gövdeyi bu aşınmadan koruyan parçalara gövde astarları, kırma odasının yan duvarlarını koruyanlara ise yan astarlar denir. Özellikle darbeli kırıcılarda taş, rotordan yüksek hızla fırlatıldığı için gövde ve yan astarların önemi daha da artar. Bu parçalar ihmal edildiğinde gövde sacları incelir, delinir ve kırıcı pahalı gövde onarımına girer.
Bu rehberde gövde ve yan astarların görevini, malzeme seçeneklerini, aşınma takibini, değişim adımlarını, montajda dikkat edilmesi gerekenleri ve yedek parça seçimini ayrıntılı olarak ele alıyoruz. Darbeli kırıcının genel işletmesi için darbeli kırıcı kılavuzumuza bakabilirsiniz.
Gövde ve Yan Astarların Görevi
- Gövdeyi korur: Taşların gövde saclarına doğrudan çarpmasını ve sürtünmesini engeller.
- Kırma odasının geometrisini korur: Malzemenin akış yolunu tanımlar.
- Kolay değiştirilebilir bir aşınma yüzeyi sağlar: Aşınma, pahalı gövde yerine ucuz ve değiştirilebilir parçalarda toplanır.
- Rotor uç disklerini dolaylı korur: Yan astarlar ile rotor uçları arasındaki boşluğun korunması, yan aşınmayı sınırlar.
Astar Bölgeleri
| Bölge | Aşınma karakteri | Not |
|---|---|---|
| Besleme girişi | Darbe + sürtünme | Düşen iri taşların ilk çarptığı yer |
| Rotor yanları (yan astarlar) | Yoğun sürtünme | Rotor ile gövde arasındaki dar bölge |
| Perde arkası ve tavan | Darbe | Savrulan taşların çarptığı bölgeler |
| Çıkış bölgesi | Sürtünme | Kırılmış malzemenin aktığı alan |
Malzeme Seçenekleri
| Malzeme | Avantaj | Uygun bölge |
|---|---|---|
| Aşınma plakası (400–500 HB) | Yüksek aşınma dayanımı, kolay şekillendirme | Sürtünme ağırlıklı bölgeler |
| Manganez çeliği | Yüksek darbe dayanımı | Darbe alan bölgeler |
| Krom dökme demir | Çok yüksek aşınma dayanımı | Yan astarlar, kontrollü besleme |
| Kauçuk/kompozit | Darbe sönümleme, düşük gürültü | Bazı çıkış ve şut bölgeleri |
Malzeme seçiminde kırıcı tipine ve işlenen kayaca göre darbe–aşınma dengesi gözetilmelidir. Aynı kırıcıda farklı bölgelerde farklı malzemeler kullanmak ekonomik olabilir.
Aşınma ve Arıza Belirtileri
- Astarlarda belirgin incelme, oyuk veya delinme,
- Cıvata başlarının aşınması veya kopması,
- Astarların yerinden oynaması veya düşmesi,
- Gövde saclarında parlak aşınma izleri,
- Kırıcı dışından görülen sac incelmesi veya ısı izleri,
- Gövdede malzeme sızıntısı.
Kontrol ve Ölçüm
| Kontrol | Periyot | Yöntem |
|---|---|---|
| Görsel astar kontrolü | Haftalık / çubuk değişimlerinde | Gövde açıkken gözle |
| Kalınlık ölçümü | Aylık | Ultrasonik kalınlık ölçer veya şablon |
| Cıvata sıkılığı | Haftalık | Tork anahtarı |
| Gövde dış yüzeyi | Aylık | Sac incelmesi ve çatlak kontrolü |
Değişim Adım Adım
- Kırıcı ve besleyici durdurulur, LOTO uygulanır, rotorun durduğu doğrulanır.
- Gövde açılır ve emniyet kilitleri takılır; rotor kilitlenir.
- Aşınmış astarların cıvataları sökülür. Aşınmış veya ezilmiş cıvata başları kesilerek çıkarılabilir.
- Astarlar kaldırma aparatıyla alınır; gövde yüzeyi temizlenir.
- Gövde sacı kalınlık ve çatlak açısından kontrol edilir; gerekiyorsa onarılır.
- Yeni astarlar yerleştirilir; cıvatalar doğru sınıf ve torkla sıkılır.
- Yan astarlar ile rotor uç diskleri arasındaki boşluk kontrol edilir.
- Gövde kapatılır; ilk çalışma saatlerinden sonra cıvatalar yeniden sıkılır.
Montaj İpuçları
- Astarlar arasında boşluk bırakılmamalıdır; boşluklar taşın gövdeye ulaşmasına izin verir.
- Cıvata başları, mümkünse astar yüzeyine gömülü (havşalı) olmalı veya korumalı olmalıdır.
- Kilitleme bileşiği veya kilitli somun kullanımı, titreşimle gevşemeyi önler (bkz. kilitleme bileşiği).
- Astarların gövdeye tam oturması için arka yüzeyler temiz olmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Astarları delinene kadar kullanmak,
- Cıvata kontrolünü ihmal etmek,
- Uygun olmayan malzeme seçmek (darbe bölgesine kırılgan malzeme),
- Astarlar arasında boşluk bırakmak,
- Gövde sacını kontrol etmeden yeni astar takmak.
Arıza Teşhis Tablosu
| Belirti | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Astar çabuk aşınıyor | Aşındırıcı malzeme, yüksek rotor hızı, uygun olmayan malzeme | Malzeme seçimini ve hızı gözden geçirin |
| Astar çatlıyor | Kırılgan malzeme darbe bölgesinde | Daha tok malzeme kullanın |
| Cıvatalar kopuyor | Yanlış tork, gevşek astar, korumasız cıvata başı | Doğru tork, gömülü cıvata |
| Gövdede aşınma izi | Astar boşluğu veya delinmiş astar | Hemen değiştirin, boşlukları kapatın |
Sahadan Bir Örnek
Bir geri dönüşüm tesisinde darbeli kırıcının yan astarları kontrol listesinde yer almıyordu. Bir çubuk değişimi sırasında yan astarlardan birinin tamamen düştüğü ve rotor uç diskinin gövde yan sacını aşındırdığı fark edildi. Gövde sacı onarıldı, yan astarlar için haftalık kontrol ve aylık kalınlık ölçümü bakım listesine eklendi, cıvatalar kilitli somunla değiştirildi. Sonraki dönemde benzer bir hasar yaşanmadı.
Maliyet ve Ömür Analizi
Gövde astarlarının maliyeti, gövde sacı onarımının ve kırıcının duruş maliyetinin yanında çok küçüktür. Astar ömrünü tonaj bazında kaydetmek, değişimleri planlı duruşlara yerleştirmeyi ve doğru stok seviyesini belirlemeyi sağlar. Farklı bölgelerde farklı malzemeler denenerek en düşük ton başı maliyet bulunabilir.
Orijinal mi, Muadil mi?
| Kriter | Kontrol |
|---|---|
| Ölçü ve delik konumu | Gövdeye tam oturma, boşluksuz montaj |
| Malzeme | Sertlik ve analiz belgesi |
| Kalınlık | Orijinal kalınlık veya üzeri |
| Cıvata uyumu | Havşa ve delik ölçüsü |
Satın Alma Öncesi Kontrol Listesi
- Kırıcı modeli ve astar parça numaraları belirlendi mi?
- Hangi bölgelerin astarları değişecek?
- Malzeme tercihi bölgeye göre yapıldı mı?
- Cıvata, somun ve kilitleme elemanları siparişe dahil mi?
İş Güvenliği
- Gövde açıkken emniyet kilitleri takılı olmalı, rotor kilitlenmelidir.
- Astarlar ağırdır; uygun kaldırma ekipmanı kullanılmalıdır.
- Kesme ve kaynak işlerinde yangın önlemleri alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Gövde astarları ne sıklıkla değişir?
Bölgeye ve malzemeye göre değişir; yan astarlar ve besleme girişi genellikle daha sık değişir.
Aşınma plakası mı, döküm astar mı?
Sürtünme ağırlıklı bölgelerde aşınma plakaları ekonomiktir; darbe ağırlıklı bölgelerde döküm manganez veya krom astarlar daha uygundur.
Gövde sacı aşındıysa ne yapılır?
Uygun kaynak prosedürüyle takviye veya sac değişimi yapılır; büyük hasarlarda atölye onarımı gerekir.
Yan astar ile rotor arasında ne kadar boşluk olmalı?
Kırıcı modeline göre değişir; üreticinin belirttiği boşluk korunmalıdır.
Kırıcı Tipine Göre Astar Uygulamaları
| Kırıcı | Astar bölgeleri | Not |
|---|---|---|
| Darbeli kırıcı (HSI) | Besleme girişi, yan duvarlar, perde arkası, tavan, çıkış | Savrulan taş nedeniyle yoğun darbe ve sürtünme |
| Tersiyer darbeli kırıcı | Yan astarlar, öğütme yolu çevresi | İnce malzeme nedeniyle sürtünme baskın |
| Çekiçli kırıcı | Kırma plakaları, yan astarlar | Izgara çevresi ve kırma plakaları kritik |
| Çeneli kırıcı | Yanak plakaları | Bkz. yanak plakaları rehberi |
Çeneli kırıcılardaki yan koruma parçaları için yanak plakaları rehberimize bakabilirsiniz.
Aşınma Haritası Çıkarmak
Gövde astarlarının bölgelere göre farklı hızlarda aşındığı göz önüne alındığında, bir “aşınma haritası” çıkarmak bakım planlamasını kolaylaştırır:
- Gövde iç yüzeyi bölgelere ayrılır ve her astar numaralandırılır.
- Her kontrolde astar kalınlıkları ölçülüp kaydedilir.
- Tonaj bazında her bölgenin aşınma hızı hesaplanır.
- Hızlı aşınan bölgeler için daha dayanıklı malzeme veya daha kalın astar değerlendirilir.
- Değişimler, aynı zamanda sınıra gelecek astarlar gruplanarak planlı duruşlara yerleştirilir.
Çalışma Koşullarının Etkisi
| Koşul | Etki | Öneri |
|---|---|---|
| Yüksek rotor hızı | Savrulan taşın enerjisi ve aşınma artar | Ürüne uygun minimum hız |
| Aşındırıcı malzeme | Sürtünme aşınması hızlanır | Krom veya sert aşınma plakası |
| Nemli, yapışkan malzeme | Gövdede birikme ve korozyon | Düzenli temizlik |
| Geri dönüşüm malzemesi | Demir ve yabancı maddelerle darbe | Tok malzeme, cıvata koruması |
Bakım Kayıt Formu
| Alan | Kayıt |
|---|---|
| Astar numarası ve bölge | Aşınma haritasındaki konum |
| Ölçülen kalınlık | Tarih ve tonaj ile |
| Cıvata durumu | Sıkı / gevşek / kopuk |
| Değişim | Tarih, malzeme |
| Gövde sacı | Aşınma veya çatlak gözlemi |
Stok Planlaması
- En hızlı aşınan bölgelerin astarları için en az bir takım stok bulundurulmalıdır.
- Özel cıvata ve somunlar (havşalı başlı, yüksek mukavemetli) yeterli miktarda tutulmalıdır.
- Kesme ve kaynak gerektiren durumlar için sarf malzemeleri hazır olmalıdır.
Daha Fazla Soru
Gövde astarı yerine gövdeye kaynakla sert dolgu yapılabilir mi?
Bazı bölgelerde geçici çözüm olarak uygulanabilir; ancak değiştirilebilir astarlar bakım ve maliyet açısından çok daha kontrollüdür.
Astar kalınlığını artırmak her zaman faydalı mı?
Daha kalın astar ömrü uzatır; ancak kırma odası geometrisini ve rotor ile boşlukları değiştirmemelidir.
Yan astarlarda boşluk neden önemlidir?
Rotor uç diskleri ile yan astarlar arasındaki boşluk büyürse malzeme bu boşluğa girer ve hem rotor yanlarını hem gövdeyi aşındırır.
Gövde ve Yan Astarlar İçin Yedek Parça ve Servis
CSP Mühendislik, darbeli kırıcı ve diğer kırıcılar için gövde astarları, yan astarlar ve bağlantı elemanlarını darbeli kırıcı yedek parçaları ve kırıcı yedek parçaları kapsamında temin eder; astar değişimi ve gövde onarımı için servis desteği verir. Kırıcı modelinizi WhatsApp hattımızdan iletin, hızlıca teklif hazırlayalım.
