Yanak plakaları (İngilizce: cheek plates veya side liners), çeneli kırıcının kırma odasının iki yan duvarını kaplayan aşınma parçalarıdır. Çene plakaları kadar konuşulmasalar da kırıcı gövdesinin ömrü doğrudan bu parçalara bağlıdır: Yanak plakaları aşınma sınırını geçtiğinde taş, doğrudan gövdenin yan duvarlarını aşındırmaya başlar ve gövde onarımı, yanak plakası değişiminden kat kat pahalıdır.
Bu rehberde yanak plakalarının görevini, üst ve alt yanak plakası farkını, aşınma belirtilerini, kontrol ve değişim adımlarını, malzeme seçimini ve yedek parça tedarikinde dikkat edilmesi gerekenleri ayrıntılı olarak ele alıyoruz. Çeneli kırıcının genel işletmesi için çeneli kırıcı kılavuzumuza bakabilirsiniz.
Yanak Plakalarının Görevi
- Gövdeyi korur: Kırma odasındaki taşların gövde yan duvarlarına sürtünmesini ve çarpmasını engeller.
- Çene plakalarını yanlardan destekler: Sabit çene plakasının yanlara kaymasını sınırlayan tasarımlar vardır.
- Kırma odasının geometrisini tamamlar: Malzemenin odadan yanlardan kaçmasını önler ve kırma hacmini tanımlar.
Yanak plakaları genellikle üst ve alt olmak üzere iki parçalıdır. Alt yanak plakaları, çıkış ağzına yakın bölgede daha yoğun sürtünme ve basınç aldığı için çok daha hızlı aşınır. Bu yüzden alt plakaların değişim sıklığı üst plakalardan belirgin şekilde fazladır.
Malzeme Seçenekleri
| Malzeme | Özellik | Uygun durum |
|---|---|---|
| Östenitik manganez çeliği (Mn13–Mn18) | Darbe altında yüzeyde sertleşir, tok | İri besleme, yüksek darbe, standart uygulamalar |
| Aşınma plakası (400–500 HB) | Yüksek kayma aşınması dayanımı | Darbenin az, sürtünmenin yoğun olduğu bölgeler |
| Krom alaşımlı dökümler | Çok yüksek aşınma dayanımı, düşük tokluk | Kontrollü besleme, aşındırıcı ama darbesi düşük koşullar |
Manganez çeliğinin iş sertleşmesi için gerçek darbe yükü gerekir. Darbenin az olduğu, malzemenin daha çok sürtünerek geçtiği bölgelerde manganez yerine sert aşınma plakaları daha uzun ömür verebilir. Doğru seçim; işlenen kayacın aşındırıcılığına, besleme boyutuna ve kırıcı tipine göre yapılmalıdır. Malzeme seçimi için ayrıca manganez çeliği kalite rehberimize bakabilirsiniz.
Aşınma ve Arıza Belirtileri
- Alt yanak plakalarında belirgin incelme ve yüzeyde oluklar,
- Plaka kenarlarında kopma veya çatlak,
- Plaka ile gövde arasında boşluk ve oynama,
- Bağlantı cıvatalarında gevşeme veya kopma,
- Gövde yan duvarlarında parlak sürtünme izi (plakanın artık korumadığının işareti),
- Kırma odasının yan bölgelerinde malzeme sıkışması ve vuruntu.
Kontrol ve Ölçüm
| Kontrol | Periyot | Yöntem |
|---|---|---|
| Görsel aşınma kontrolü | Haftalık | Kırıcı durdurulup kilitlendikten sonra gözle |
| Kalınlık ölçümü | Aylık veya çene müdahalelerinde | Kalınlık ölçer veya şablon |
| Cıvata sıkılığı | Haftalık | Tork anahtarı; gevşek cıvata kontrolü |
| Gövde yan duvarı | Plaka değişimlerinde | Sürtünme izi, incelme, çatlak kontrolü |
Kalınlık ölçümleri kaydedilip işlenen tonajla ilişkilendirilirse, bir sonraki değişim zamanı öngörülebilir ve parçalar duruş öncesinde hazırlanabilir.
Ne Zaman Değiştirilmeli?
- Plaka kalınlığı üreticinin belirttiği minimum değere indiğinde,
- Plakada çatlak, kopma veya delinme oluştuğunda,
- Plaka gövdeye düzgün oturmayıp oynamaya başladığında,
- Çene plakaları değiştirilirken yanak plakaları da sınıra yakınsa (aynı duruşta değişim, ek duruşu önler).
Değişim Adım Adım
- Hazırlık: Yeni plakalar, bağlantı cıvataları ve somunlar, kaldırma aparatları hazırlanır.
- Güvenli duruş: Kırıcı ve besleyici durdurulur, LOTO uygulanır, kırma odası boşaltılır.
- Erişim: Gerekirse çene plakaları veya kama elemanları sökülerek yanak plakalarına erişim sağlanır.
- Söküm: Cıvatalar sökülür; sıkışmış plakalar üreticinin önerdiği şekilde ayrılır. Kaynaklı sabitleme varsa dikkatle kesilir.
- Temizlik ve muayene: Gövde yan yüzeyi temizlenir, aşınma ve çatlak açısından kontrol edilir.
- Montaj: Yeni plakalar gövdeye tam oturtulur, cıvatalar üretici torkunda sıkılır.
- Kontrol: Çene plakaları ile yanak plakaları arasındaki boşluk kontrol edilir; hareketli çenenin yanak plakalarına sürtmediği doğrulanır.
- Devreye alma: İlk çalışma saatlerinden sonra cıvatalar yeniden sıkılır.
Sık Yapılan Hatalar
- Yanak plakalarını yalnızca görsel olarak takip etmek: Alt bölgedeki incelme dışarıdan fark edilmeyebilir; ölçüm şarttır.
- Delinene kadar kullanmak: Gövde aşınmaya başladığında maliyet katlanır.
- Uygun olmayan malzeme seçimi: Darbe gerektirmeyen bölgede manganez kullanmak veya darbeli bölgede kırılgan malzeme kullanmak.
- Cıvata sıkılığını kontrol etmemek: Gevşek plaka hem kendisi hem gövde için hızlı aşınmaya yol açar.
- Muadil plakanın ölçü kontrolünü yapmamak: Delik konumu ve profil farklılıkları montaj sorununa ve boşluklara neden olur.
Arıza Teşhis Tablosu
| Belirti | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Alt plakalar çok hızlı aşınıyor | Aşındırıcı malzeme, ince malzeme ile besleme, uygun olmayan malzeme | İnceyi önden ayırın, malzeme seçimini gözden geçirin |
| Plaka çatlıyor | Kırılgan malzeme, gevşek montaj, darbe | Tok malzeme seçin, cıvataları kontrol edin |
| Gövdede sürtünme izi | Plaka sınırı aşılmış | Hemen değiştirin, gövdeyi muayene ettirin |
| Cıvatalar kopuyor | Yanlış tork, yorulma, gevşek plaka | Kaliteli cıvata ve doğru tork, düzenli kontrol |
| Kırma odası yanlarında sıkışma | Plaka profili uygun değil veya aşınmış | Profil ve ölçüyü kontrol edin |
Sahadan Bir Örnek
Bir granit ocağında çene plakaları düzenli değiştirilirken yanak plakaları yalnızca dışarıdan bakılarak takip ediliyordu. Büyük bir revizyonda alt yanak plakalarının neredeyse tamamen tükendiği ve gövde yan duvarlarının birkaç milimetre aşındığı ortaya çıktı. Gövde onarımı için kırıcı uzun süre durmak zorunda kaldı. Sonrasında tesis, yanak plakası kalınlıklarını aylık ölçmeye ve çene plakası değişimlerinde yanak plakalarını da birlikte değerlendirmeye başladı. Bu basit adım, sonraki yıllarda gövde aşınmasını tamamen önledi.
Yanak Plakası Yedek Parça Seçimi
- Ölçü ve delik uyumu: Plaka boyu, genişliği, kalınlığı ve cıvata delik konumları kırıcı modeline birebir uymalıdır.
- Malzeme sertifikası: Kimyasal analiz ve sertlik değerleri talep edilmelidir.
- Döküm kalitesi: Gözenek, çatlak ve şekil bozukluğu olmamalıdır.
- Takım hâlinde değişim: Sağ ve sol plakaların birlikte değiştirilmesi dengeli bir kırma odası sağlar.
CSP Mühendislik, farklı marka ve modellerdeki çeneli kırıcılar için üst ve alt yanak plakalarını, bağlantı cıvatalarını ve diğer aşınma parçalarını çeneli kırıcı yedek parçaları kapsamında temin eder. Aynı duruşta çene plakalarını da değerlendirmenizi öneririz.
Satın Alma Öncesi Kontrol Listesi
- Kırıcı modeli ve seri numarası belirlendi mi?
- Üst ve alt plaka ihtiyacı ayrı ayrı belirlendi mi?
- Mevcut plakaların ölçüleri ve delik konumları kontrol edildi mi?
- Malzeme tercihi (manganez, aşınma plakası) uygulamaya göre seçildi mi?
- Bağlantı cıvataları ve somunlar siparişe dahil mi?
İş Güvenliği
- Yanak plakası değişimi, kırma odasına giriş gerektirebilir; kırıcı ve besleyici mutlaka kilitlenmeli, oda tamamen boşaltılmalıdır.
- Plakalar ağırdır; kaldırma aparatları ve uygun sapanlar kullanılmalıdır.
- Kaynak veya kesme işlemlerinde yangın ve duman önlemleri alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Yanak plakaları çene plakalarıyla birlikte mi değiştirilmeli?
Zorunlu değildir; ancak alt yanak plakaları sınıra yakınsa aynı duruşta değiştirmek ek duruşu ve işçiliği önler.
Yanak plakaları ters çevrilebilir mi?
Bazı tasarımlarda simetrik plakalar yer değiştirilerek veya çevrilerek tekrar kullanılabilir. Bu, plakanın tasarımına bağlıdır.
Yanak plakası olmadan çalışmak mümkün mü?
Hayır. Yanak plakası olmadan gövde doğrudan aşınır ve kısa sürede kalıcı hasar görür.
Hangi malzeme daha uzun ömürlüdür?
Uygulamaya bağlıdır. Darbe yüksekse manganez, sürtünme baskınsa sert aşınma plakaları daha uzun ömür verebilir.
Gövde aşındıysa ne yapılmalı?
Gövde yüzeyi uygun kaynak prosedürüyle doldurulup işlenebilir; büyük hasarda üretici onaylı onarım gerekir. Bkz. çeneli kırıcı ana gövdesi bakımı.
Yanak Plakaları İçin Yedek Parça ve Servis
CSP Mühendislik, çeneli kırıcı imalatı ve çeneli kırıcı yedek parçaları tedariğinde uzun yıllara dayanan deneyimiyle yanak plakalarını uygulamanıza uygun malzemeyle temin eder; sahada aşınma ölçümü, plaka değişimi ve gövde muayenesi için servis hizmeti verir. Kırıcı modelinizi paylaşarak hızlı teklif almak için WhatsApp hattımıza yazabilirsiniz.
