Modern konik kırıcılarda hidrolik sistem, iki hayati görev üstlenir: kırıcıyı kırılamayan malzemeye karşı korumak (tramp salma / tramp release) ve kapalı taraf ayarını (CSS) değiştirmek. Bu görevler, kırıcı tasarımına göre tramp salma silindirleri, boşaltma (clearing) silindirleri, ana mili yükseltip alçaltan hidroset silindiri ve bunlara bağlı akümülatörler, valf blokları ve hidrolik ünite tarafından yerine getirilir. Yay emniyetli eski tasarımlarda ise aynı koruma görevini yay paketleri üstlenir.
Bu rehberde hidrolik silindirlerin görevini, farklı tasarımlardaki yerlerini, akümülatör ön dolum basıncının önemini, arıza belirtilerini, bakım ve keçe değişimi adımlarını ve yedek parça seçimini ayrıntılı olarak ele alıyoruz. Konik kırıcının genel işletmesi için konik kırıcı kılavuzumuza bakabilirsiniz.
Hidrolik Sistemin Görevleri
1. Tramp salma (aşırı yük koruması)
Kepçe dişi, delici ucu veya demir parçası gibi kırılamayan bir cisim kırma odasına girdiğinde, kırma kuvveti ani olarak yükselir. Kazanı gövdeye bağlayan tramp salma silindirleri, bu yük belirli bir seviyeyi geçtiğinde açılarak kazanın yukarı kalkmasına ve cismin geçmesine izin verir; ardından akümülatördeki gaz basıncı sistemi eski konumuna döndürür. Böylece gövde, ana mil ve yataklar korunur.
2. Boşaltma (clearing)
Elektrik kesintisi veya ani duruşlarda kırma odası dolu kalabilir. Boşaltma silindirleri kazanı kaldırarak odanın boşalmasını sağlar ve kırıcının yeniden kalkışını mümkün kılar.
3. Ayar (hidroset)
Ana mili hareket eden (hidroset tipi) kırıcılarda, ana milin altındaki hidroset silindiri mili yükseltip alçaltarak CSS’yi ayarlar ve aşırı yükte yağı akümülatöre göndererek koruma sağlar. Kazanı dönen tiplerde ise ayar, hidrolik motorla kazanın döndürülmesiyle yapılır.
Sistem Bileşenleri
| Bileşen | Görevi | Tipik arıza |
|---|---|---|
| Tramp salma silindirleri | Aşırı yükte kazanın kalkmasına izin verir | Keçe kaçağı, mil çizilmesi, korozyon |
| Hidroset silindiri | Ana mil konumu ve koruma | Piston keçesi kaçağı, basamak aşınması |
| Akümülatör | Darbeyi sönümler, sistemi geri getirir | Azot ön dolum basıncı kaybı, membran/kese yırtılması |
| Hidrolik ünite (pompa, tank, filtre) | Basınç ve yağ sağlar | Pompa aşınması, kirli yağ |
| Valf blokları ve hortumlar | Akışı yönetir | Valf sıkışması, hortum yorulması |
| Basınç sensörleri | Koruma ve otomasyon sinyali | Kalibrasyon kayması |
Akümülatör Ön Dolum Basıncı Neden Kritik?
Akümülatör, içinde azot gazı bulunan bir basınç kabıdır. Gaz, sıkıştırılabilir olduğu için darbeyi sönümler ve sistemi eski konumuna iter. Ön dolum basıncı zamanla düşer. Düşük ön dolum basıncında:
- Tramp salma sistemi geç veya yetersiz tepki verir,
- Kazan sıçraması (ring bounce) artar,
- Silindir keçeleri ve hortumlar daha fazla basınç dalgalanmasına maruz kalır,
- Hidroset tiplerinde CSS kararsızlaşır.
Ön dolum basıncı, üreticinin belirttiği periyotta ve değerde, uygun dolum setiyle ve yalnızca azot kullanılarak kontrol edilmelidir. Akümülatöre asla oksijen veya hava doldurulmamalıdır.
Arıza Belirtileri
- Silindir milinde veya bağlantılarda yağ kaçağı,
- CSS’nin kendiliğinden değişmesi (hidroset),
- Sık aşırı yük alarmları ve kazan sıçraması,
- Aşırı yükten sonra kazanın yerine oturmaması,
- Hidrolik pompanın sık devreye girmesi,
- Silindir milinde çizik ve pas,
- Hidrolik yağda kararma, su veya partikül.
Kontrol ve Bakım Takvimi
| Kontrol | Periyot | Yöntem |
|---|---|---|
| Sistem basıncı | Her vardiya | Manometre / kontrol paneli |
| Kaçak kontrolü | Günlük | Silindirler, hortumlar, rakorlar |
| Hidrolik yağ seviyesi | Günlük | Tank göstergesi |
| Akümülatör ön dolum basıncı | 3–6 ayda bir | Azot dolum seti |
| Yağ analizi ve filtre | Üretici periyodu | Temizlik kodu, su, partikül |
| Silindir mili yüzeyi | Astar değişimlerinde | Gözle, çizik ve pas kontrolü |
| Hortum durumu | Aylık | Çatlak, şişme, sürtünme izi |
Silindir Keçe Değişimi Adım Adım
- Güvenli duruş: Kırıcı kilitlenir; hidrolik basınç tamamen tahliye edilir, akümülatörlerin hidrolik tarafı boşaltılır.
- Kazanın desteklenmesi: Silindir sökülmeden önce kazanın veya ana milin kontrolsüz hareket etmesi engellenir.
- Silindirin sökülmesi: Bağlantı pimleri ve hortumlar sökülür, rakor ağızları kapatılır.
- Atölyede söküm: Silindir temiz bir ortamda sökülür; mil, gömlek ve piston muayene edilir.
- Keçe değişimi: Tüm keçeler, toz sıyırıcı ve O-ringler set hâlinde değiştirilir; montajda uygun yağlayıcı kullanılır.
- Test: Silindir, mümkünse test tezgâhında basınç ve kaçak testine tabi tutulur.
- Montaj ve hava alma: Silindir yerine takılır, sistemin havası alınır, ön dolum basıncı kontrol edilir.
- Fonksiyon testi: Boşaltma ve ayar fonksiyonları denenir, kaçak kontrolü yapılır.
Sık Yapılan Hatalar
- Akümülatör basıncını hiç kontrol etmemek.
- Keçeleri parça parça değiştirmek: Set hâlinde değişim, yeniden arıza riskini azaltır.
- Kirli ortamda silindir açmak: Partiküller yeni keçeleri hızla bozar.
- Yanlış hidrolik yağ: Keçe malzemesiyle uyumsuz yağ şişme veya sertleşmeye yol açar.
- Çizik mili değiştirmeden yeni keçe takmak: Keçe kısa sürede tekrar kaçırır.
- Sık tramp olaylarının kök nedenini aramamak: Metal ayırıcı eksikliği veya arızası.
Arıza Teşhis Tablosu
| Belirti | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Sık kazan sıçraması | Düşük ön dolum basıncı, küçük CSS, ince/nemli besleme | Akümülatörü kontrol edin, CSS’yi açın, inceyi önden eleyin |
| CSS kayıyor (hidroset) | Piston keçesi kaçağı, valf kaçağı | Keçe seti ve valf kontrolü |
| Silindirden yağ kaçağı | Aşınmış keçe, çizik mil | Keçe seti; gerekirse mil değişimi/kaplama |
| Pompa sık çalışıyor | İç kaçak, akümülatör arızası | Sistem kaçak testi, akümülatör muayenesi |
| Tramp sonrası kazan yerine oturmuyor | Akümülatör basıncı düşük, valf arızası | Ön dolum ve valfleri kontrol edin |
Sahadan Bir Örnek
Bir granit tesisinde konik kırıcıda kazan sıçraması alarmları gün geçtikçe artıyordu. Ekip CSS’yi açarak sorunu geçici olarak hafifletti ancak ürün irileşti. Hidrolik sistem incelendiğinde akümülatörlerden ikisinin ön dolum basıncının üreticinin değerinin çok altına düştüğü, birinde membranın yırtıldığı görüldü. Akümülatörler yenilendi ve doğru basınçla dolduruldu; ayrıca besleme bandındaki manyetik ayırıcının çalışmadığı fark edilip onarıldı. Alarmlar normal seviyeye indi ve CSS eski değerine getirilebildi.
Yedek Parça Seçimi
- Keçe setleri: Malzeme (NBR, poliüretan, PTFE vb.), çalışma basıncı ve sıcaklığına uygun olmalıdır.
- Silindir ve mil: Ölçü, krom kaplama kalitesi ve basınç sınıfı.
- Akümülatör: Hacim, çalışma basıncı ve sertifikalı basınçlı kap.
- Hortum ve rakorlar: Doğru basınç sınıfı ve uzunluk.
CSP Mühendislik; tramp salma silindirleri, hidroset silindirleri, keçe setleri, akümülatörler ve hidrolik bağlantı elemanlarını konik kırıcı yedek parçaları kapsamında temin eder.
Satın Alma Öncesi Kontrol Listesi
- Kırıcı modeli ve silindir parça numaraları belirlendi mi?
- Keçe seti mi, komple silindir mi gerekiyor?
- Akümülatör sayısı, hacmi ve basınç sınıfı biliniyor mu?
- Hidrolik yağ tipi ve keçe uyumu kontrol edildi mi?
İş Güvenliği
- Hidrolik sistemde çalışmadan önce basınç sıfırlanmalı, akümülatörler boşaltılmalıdır.
- Basınç altındaki hortumlar el ile kontrol edilmemelidir; yüksek basınçlı yağ deriye nüfuz edebilir.
- Akümülatör dolumu yalnızca eğitimli personel tarafından ve azot ile yapılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Akümülatör ne zaman değişir?
Ön dolum basıncını tutamadığında, membran veya kese yırtıldığında ya da basınçlı kap periyodik muayenesinde uygunsuzluk tespit edildiğinde.
Yay emniyetli kırıcı hidroliğe dönüştürülebilir mi?
Genellikle ekonomik değildir; kırıcı gövde tasarımı farklıdır. Yay emniyetli kırıcılarda yay paketlerinin düzenli kontrolü önerilir.
Sık tramp olayı neye işaret eder?
Besleme içinde metal veya kırılamayan malzeme olduğuna; metal ayırma sisteminin kontrol edilmesi gerekir. Ayrıca çok küçük CSS ve ince/nemli besleme de benzer alarmlar yaratabilir.
Hidrolik yağ ne sıklıkla değişmeli?
Üreticinin periyoduna ve yağ analizi sonuçlarına göre. Temizlik kodunun bozulması veya su tespiti, erken değişim gerektirir.
Hidrolik Silindirler İçin Yedek Parça ve Servis
CSP Mühendislik, konik kırıcı hidrolik sistemleri için silindir, keçe seti ve akümülatörleri konik kırıcı yedek parçaları kapsamında temin eder; silindir revizyonu, akümülatör kontrolü ve sistem testi için servis ekibimizle destek verir. Hızlı teklif için kırıcı modelinizi WhatsApp hattımızdan iletebilirsiniz.
