Elek teli (örgü elek, elek teli örgüsü), titreşimli eleklerde malzemenin boyutlarına göre ayrılmasını sağlayan, çelik tellerin örülmesiyle üretilen elek yüzeyidir. Kırma eleme tesislerinde mıcır ve kum gibi ürünlerin boyutu doğrudan elek telinin göz açıklığı ile belirlenir. Doğru açıklık ve tel çapı seçilmezse ürün boyutu kayar, kapasite düşer veya elek teli kısa sürede kopar.
Bu rehberde elek teli ölçülerini, göz açıklığı ile tel çapı arasındaki ilişkiyi, mesh hesabını, açık alan oranı tablosunu, elek teli çeşitlerini ve doğru sipariş için gereken bilgileri anlatıyoruz. Elek yüzeyi malzemelerinin genel karşılaştırması için elek yüzeyi seçimi rehberimize bakabilirsiniz.
Elek Teli Ölçüleri Nelerdir?
| Ölçü | Anlamı |
|---|---|
| Göz açıklığı (a) | İki komşu tel arasındaki net açıklık (mm); ürün boyutunu belirler |
| Tel çapı (d) | Örgüde kullanılan telin kalınlığı (mm); dayanım ve ömrü belirler |
| Hatve (p = a + d) | Bir tel ekseninden diğerine mesafe |
| Açık alan oranı | Elek yüzeyinde deliklerin toplam alana oranı (%); kapasiteyi etkiler |
| Elek teli boyutu | Genişlik × uzunluk (eleğin kat ölçüsüne göre) |
| Kanca tipi | Gergili eleklerde kenar kancalarının açısı ve şekli |
Mesh Nedir, Nasıl Hesaplanır?
Mesh, bir inç (25,4 mm) uzunluktaki göz sayısıdır ve özellikle ince eleklerde kullanılır. Göz açıklığı ile mesh arasındaki ilişki:
a (mm) = 25,4 / mesh − d
Örneğin 8 mesh ve 0,8 mm tel çapında: a = 25,4 / 8 − 0,8 ≈ 2,4 mm. Aynı mesh değerinde tel kalınlaştıkça göz açıklığı küçülür; bu nedenle mesh tek başına yeterli değildir, tel çapı da mutlaka belirtilmelidir. Kırma eleme tesislerinde kaba eleklerde ölçü genellikle doğrudan mm cinsinden göz açıklığıyla ifade edilir.
Açık Alan Oranı Hesabı
Kare gözlü elek telinde açık alan oranı:
Açık alan (%) = [ a / (a + d) ]² × 100
Açık alan büyüdükçe eleme kapasitesi artar; ancak ince tel daha çabuk aşınır ve kopar. Aşağıdaki tablo kırma eleme tesislerinde yaygın kullanılan kombinasyonlara örnektir:
| Göz Açıklığı (a) | Tel Çapı (d) | Açık Alan (yaklaşık) | Tipik Kullanım |
|---|---|---|---|
| 2 mm | 1,25 mm | %38 | İnce kum eleme |
| 3 mm | 1,6 mm | %43 | Kum |
| 5 mm | 2,5 mm | %44 | 0–5 kırma kum ayrımı |
| 8 mm | 3,15 mm | %51 | İnce mıcır |
| 10 mm | 3,5 mm | %55 | Mıcır |
| 12 mm | 4 mm | %56 | 1 numara mıcır üst sınırı |
| 16 mm | 5 mm | %58 | Mıcır |
| 20 mm | 5 mm | %64 | 2 numara mıcır |
| 25 mm | 6 mm | %65 | 3 numara mıcır |
| 32 mm | 7 mm | %67 | İri fraksiyon |
| 40 mm | 8 mm | %69 | Ön eleme |
| 50 mm | 8 mm | %74 | Kaba ön eleme |
Tel çapı; malzemenin iriliği, darbe ve aşınma koşullarına göre seçilir. Üst katlarda iri ve ağır malzeme için kalın tel, alt katlarda ince malzeme için daha ince tel kullanılır. Mıcır fraksiyonları için mıcır numaraları rehberimize bakabilirsiniz.
Göz Açıklığı ile Ürün Boyutu Arasındaki İlişki
Elek teli açıklığı ile elde edilen ürünün üst boyutu her zaman aynı değildir. Eğimli eleklerde malzeme deliğe açılı geldiği için etkin kesme boyutu göz açıklığından küçüktür. Bu nedenle eğimli eleklerde göz açıklığı, hedef ürün üst boyutundan genellikle biraz büyük seçilir. Kesin değer; elek eğimi, titreşim, katman kalınlığı ve tane şekline bağlıdır ve sahada elek analizi ile doğrulanmalıdır. Yatay eleklerde etkin kesme boyutu açıklığa daha yakındır.
Elek Teli Çeşitleri
| Tür | Özellik | Uygulama |
|---|---|---|
| Kare gözlü örgü | En yaygın tip; hassas ayırım | Mıcır ve kum fraksiyonları |
| Dikdörtgen (uzun) gözlü örgü | Daha yüksek açık alan, daha az tıkanma | Kum, nemli malzeme; ürün boyutu daha az hassas |
| Tıkanmaz (harp) elek teli | Titreşen bağımsız teller; nemli ve killi malzemede tıkanmayı azaltır | Tıkanmaz elek teli |
| Ön kıvrımlı (pre-crimp) ve düz üst yüzeyli örgüler | Örgü şekline göre aşınma ve akış davranışı | Üreticiye göre |
| Paslanmaz çelik tel | Korozyon dayanımı | Islak ve korozif ortamlar |
Elek telleri genellikle yüksek karbonlu ve aşınmaya dayanıklı yay çeliği tellerden üretilir. Çok aşındırıcı veya çok ıslak uygulamalarda poliüretan ve kauçuk paneller de alternatif olarak değerlendirilir.
Gergili Elek Teli ve Kancalar
Birçok titreşimli elekte elek teli, yan saclardaki gergi çubuklarıyla kenar kancalarından gerilir. Kanca açısı, kanca boyu ve kanca tipi eleğin modeline uygun olmalıdır; aksi hâlde tel düzgün gerilmez, titreşimle kopar ve taşıyıcı kirişleri aşındırır. Elek teli değişiminde:
- Taşıyıcı kiriş lastikleri (bant lastikleri) kontrol edilmeli ve gerekiyorsa değiştirilmelidir,
- Tel üreticinin önerdiği gerginlikle gerilmeli, ilk çalışmadan sonra gerginlik tekrar kontrol edilmelidir,
- Telin ortası kirişlere tam oturmalı, bombe yönü doğru olmalıdır.
Elek bakımı için titreşimli elek kılavuzumuza ve elek yedek parçaları rehberimize bakabilirsiniz.
Elek Teli Siparişi İçin Gerekli Bilgiler
- Göz açıklığı (mm) ve göz tipi (kare, dikdörtgen, tıkanmaz),
- Tel çapı (mm),
- Elek teli genişliği ve uzunluğu (kat ölçüsü),
- Kanca tipi, kanca açısı ve kanca boyu (gergili eleklerde),
- Eleğin markası, modeli ve kat numarası,
- İşlenen malzeme (kum, mıcır, nem ve kil durumu) ve adet.
Elek Teli Fiyatını Etkileyen Faktörler
- Tel çapı ve toplam tel ağırlığı,
- Tel malzemesi (yüksek karbonlu, paslanmaz),
- Göz tipi ve örgü işçiliği (tıkanmaz teller daha fazla işçilik ister),
- Kanca ve kenar işlemleri,
- Sipariş miktarı ve teslim süresi.
Sık Yapılan Hatalar
- Yalnızca mesh vermek, tel çapını belirtmemek.
- Üst katlarda ince tel kullanarak erken kopmalara yol açmak.
- Gerginliği ilk çalışmadan sonra kontrol etmemek.
- Aşınmış kiriş lastikleri üzerine yeni tel takmak.
- Nemli ve killi malzemede kare gözlü teli ısrarla kullanıp tıkanmayı çözmemek.
Sıkça Sorulan Sorular
Elek teli ölçüsü nasıl ifade edilir?
Göz açıklığı × tel çapı (ör. 10 × 3,5 mm) ve elek teli boyutu (genişlik × uzunluk) olarak ifade edilir; ince eleklerde mesh de kullanılır.
Mesh ile mm arasında nasıl dönüşüm yapılır?
Göz açıklığı = 25,4 / mesh − tel çapı formülüyle; tel çapı bilinmeden kesin dönüşüm yapılamaz.
Kum eleği için hangi elek teli kullanılır?
0–5 mm kum ayrımında yaygın olarak yaklaşık 5–6 mm göz açıklıklı teller kullanılır; nemli kumda tıkanmaz veya dikdörtgen gözlü teller tercih edilebilir.
Elek teli neden kopar?
Yetersiz gerginlik, aşınmış kiriş lastikleri, uygun olmayan tel çapı, darbe ve yorulma başlıca nedenlerdir.
Örnek: Açık Alan Hesabı
10 mm göz açıklıklı bir elek telinde tel çapını 3,5 mm yerine 5 mm seçmenin etkisine bakalım:
| Seçenek | Hesap | Açık Alan |
|---|---|---|
| 10 mm göz, 3,5 mm tel | (10 / 13,5)² × 100 | ≈ %55 |
| 10 mm göz, 5 mm tel | (10 / 15)² × 100 | ≈ %44 |
Kalın tel daha uzun ömürlüdür ancak açık alanı yaklaşık %20 azaltır; bu da eleğin kapasitesini düşürür. Bu nedenle tel çapı, aşınma ömrü ile eleme kapasitesi arasında denge kurularak seçilir.
Saha Örneği
Bir tesiste 0–5 mm kırma kum ürününde zaman zaman 6–8 mm tanelerin görüldüğü fark edilir. İnceleme, alt kattaki elek telinin kenar kancalarının yakınında yırtıldığını ve taşıyıcı kiriş lastiklerinin aşındığını gösterir. Kiriş lastikleri yenilenip yeni elek teli doğru gerginlikle takıldığında ürün tekrar şartnameye girer. Bu örnek, elek teli kontrolünün günlük rutinin parçası olması gerektiğini gösterir.
Terimler Sözlüğü
- Göz açıklığı: İki komşu tel arasındaki net mesafe.
- Mesh: Bir inçteki göz sayısı.
- Açık alan: Delik alanının toplam elek alanına oranı.
- Etkin kesme boyutu: Eleğin pratikte ayırdığı tane boyutu.
- Kanca: Gergili elek telinin yan gergi çubuklarına takılan kenarı.
- Kiriş lastiği: Elek telini taşıyıcı kirişlerden ayıran kauçuk profil.
Daha Fazla Soru
Elek teli mi poliüretan panel mi?
Elek teli daha yüksek açık alan ve düşük ilk maliyet sunar; poliüretan panel daha uzun ömür ve daha düşük gürültü sağlar. Seçim; malzemeye, neme ve aşınmaya göre yapılır (elek yüzeyi seçimi).
Elek teli ne sıklıkla değişir?
Malzemenin aşındırıcılığına, kat konumuna ve tonaja bağlıdır; tonaj bazlı kayıt tutmak değişim zamanını öngörmeyi sağlar.
Tıkanmaz elek teli her yerde kullanılabilir mi?
Özellikle nemli ve ince malzemede faydalıdır; hassas boyut ayrımı gereken kuru uygulamalarda kare gözlü tel daha uygundur.
CSP Mühendislik Desteği
CSP Mühendislik; kare gözlü, dikdörtgen gözlü ve tıkanmaz elek tellerini ölçüye ve kanca tipine göre tedarik eder, poliüretan panel ve diğer elek parçalarını temin eder. Elek parçaları için titreşimli elek yedek parçaları sayfamızı inceleyebilir, sahada değişim için servis, bakım ve onarım desteğimizden yararlanabilirsiniz.
