Mil burcu, dönen veya salınım yapan bir milin etrafına yerleştirilen, mili taşıyan, yönlendiren veya sabitleyen silindirik makine elemanıdır. En yaygın anlamıyla burç, mil ile gövde arasında bir kayar yatak görevi görür: Mil, burcun iç yüzeyi üzerinde bir yağ veya gres filmiyle döner ya da kayar. Bunun yanında mili kasnağa veya dişliye sabitleyen kilitleme burçları ve aşınmış mil yüzeylerini yenileyen tamir burçları da “mil burcu” olarak adlandırılır.
Bu rehberde burcun ne olduğunu ve ne işe yaradığını, burç çeşitlerini ve malzemelerini, rulman ile burç arasındaki farkı, montaj ve yağlama uygulamalarını, aşınma belirtilerini ve madencilik makinelerinde kullanılan kritik burçları ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
Burç Ne İşe Yarar?
- Mili taşır: Kayar yatak olarak radyal ve bazı tiplerde eksenel yükleri karşılar.
- Aşınmayı üstlenir: Mil ve gövde yerine burç aşınır; burç değiştirilerek pahalı parçalar korunur.
- Darbeyi sönümler: Ağır ve darbeli yüklerde rulmanlara göre daha toleranslıdır.
- Sabitler ve merkezler: Kilitleme burçları, kasnak, dişli veya tamburu mile kamasız ya da kamalı olarak sabitler.
- Onarır: Tamir burçları, aşınmış mil veya yuvaları yeniden kullanılabilir hale getirir.
Burç Çeşitleri
| Burç Türü | Özellik | Tipik Kullanım |
|---|---|---|
| Düz kayar yatak burcu | Silindirik; yağ veya gresle yağlanır | Pim, mafsal ve düşük devirli miller |
| Flanşlı burç | Eksenel yükü de taşır | Eksenel konumlama gereken yerler |
| Kendinden yağlamalı burç | Gözenekli bronz (yağ emdirilmiş) veya katı yağlayıcı takviyeli | Yağlamanın zor olduğu yerler |
| Polimer ve kompozit burç | Hafif, korozyona dayanıklı, yağsız çalışabilir | Islak ortamlar, düşük-orta yük |
| Eksantrik burç | Kalınlığı çevre boyunca değişen burç | Konik kırıcı eksantriği (eksantrik burcu rehberi) |
| Spider (örümcek) burcu | Ana milin üst ucunu taşır | Jiratuar ve bazı konik kırıcılar |
| Konik kilitleme burcu (mil sabitleme burcu) | Konik yüzeyle sıkışarak kasnağı/dişliyi mile sabitler | Kasnaklar, kaplinler, tamburlar |
| Sıkma manşonu (adapter sleeve) | Konik delikli rulmanı mile sabitler | Rulman montajı |
| Mil tamir burcu (kovan) | İnce cidarlı kovan; aşınmış keçe yüzeyini yeniler | Keçe bölgesinde aşınmış miller |
| Kauçuk-metal burç (silent blok) | Titreşimi sönümler | Süspansiyon, motor bağlantıları |
Burç Malzemeleri
| Malzeme | Avantaj | Dikkat |
|---|---|---|
| Kalay bronzu | İyi kayma özelliği, aşınma dayanımı | Düzgün yağlama gerekir |
| Kurşunlu bronz | Yağlama aksamalarına toleranslı, gömülebilirlik | Yük kapasitesi uygulamaya göre değerlendirilmeli |
| Alüminyum bronzu | Yüksek dayanım, darbe ve korozyon dayanımı | Mil sertliği yeterli olmalı |
| Beyaz metal (babbit) kaplı burçlar | Çok iyi kayma, gömülebilirlik | Düşük sıcaklık ve yük sınırları |
| Çelik ve sertleştirilmiş çelik | Yüksek yük, aşınma dayanımı | Yağlama kritik |
| Polimer ve kompozitler (PTFE, poliamid vb.) | Yağsız çalışma, korozyon dayanımı | Sıcaklık ve yük sınırları |
Rulman mı Burç mu?
| Kriter | Rulman | Burç (kayar yatak) |
|---|---|---|
| Sürtünme | Düşük | Daha yüksek; yağ filmiyle düşer |
| Darbe yükü | Sınırlı tolerans | Yüksek tolerans |
| Yer ihtiyacı (radyal) | Daha fazla | Kompakt |
| Yüksek devir | Uygun | Yağlama sistemine bağlı |
| Maliyet | Standart, değişken | Genellikle ekonomik; büyük burçlar özel imalat |
| Kirlenmeye tolerans | Hassas | Bazı malzemelerde toleranslı |
Konik kırıcıların eksantriği ve karşı mili gibi çok ağır ve darbeli yüklerde büyük bronz burçlar tercih edilirken, elek ve konveyörlerde rulmanlar yaygındır. Rulman seçimi için rulman rehberimize bakabilirsiniz.
Montaj ve Geçmeler
- Yuvaya geçme: Burçlar genellikle gövde yuvasına sıkı geçme ile, uygun pres veya soğutma (örneğin kuru buz ya da sıvı azotla burcu küçültme) yöntemleriyle takılır. Çekiçle vurarak takmak burcu deforme edebilir.
- İç çap kontrolü: Sıkı geçme burcun iç çapını küçültür; montaj sonrası iç çap ölçülmeli ve gerekirse işlenmelidir.
- Çalışma boşluğu: Mil ile burç arasındaki boşluk, yağ filmi için yeterli ama aşırı olmayacak şekilde belirlenmelidir.
- Yağ kanalları: Burcun yağ kanalları ve delikleri, gövdedeki yağ besleme noktalarıyla hizalanmalıdır.
- Konik kilitleme burçları: Cıvatalar üretici torkuyla ve sırasıyla sıkılmalı; yüzeyler yağsız olmalıdır.
Yağlama
Kayar yatak burçlarının ömrü yağlamaya bağlıdır. Yağ veya gres, mil ile burç arasında bir film oluşturarak metal teması önler. Büyük kırıcılarda burçlar basınçlı yağlama sistemiyle beslenir; yağın sıcaklığı, basıncı ve temizliği sürekli izlenir. Yağ analizinde bronz partiküllerinin artması, burç aşınmasının en erken göstergesidir. Yağlama ünitesi bakımı için yağlama ünitesi rehberimize bakabilirsiniz.
Burç Aşınma Belirtileri
| Belirti | Olası Neden |
|---|---|
| Yağ dönüş sıcaklığında artış | Yağlama yetersizliği, burç hasarı |
| Yağda bronz partikülleri | Burç aşınması |
| Milde boşluk ve vuruntu | Aşırı burç aşınması |
| Burç iç yüzeyinde sıvanma, çizik | Kirlenme, yağsızlık, aşırı yük |
| Burcun yuvasında dönmesi | Gevşek geçme, aşırı sürtünme |
Madencilik Makinelerinde Kritik Burçlar
- Konik kırıcı eksantrik burcu ve ana mil burçları: Kırıcının en kritik kayar yatakları (eksantrik burcu, ana mil ve kafa).
- Karşı mil burçları: Pinyon milini taşır (karşı mil ve pinyon).
- Soket astarı ve küresel yatak: Ana milin oturduğu yüzeyler (soket astarı).
- Spider burcu: Jiratuar kırıcılarda ana milin üst yatağı (jiratuar kırıcı).
- Pim ve mafsal burçları: Darbeli kırıcı perde mafsalları, konveyör gergi mafsalları.
- Kilitleme burçları: Kasnaklar ve konveyör tamburları (konveyör tamburu).
Mil Tamir Burcu ile Onarım
Keçe bölgesinde aşınma kanalı oluşmuş bir mil, ince cidarlı bir tamir burcu (kovan) ile kolayca onarılabilir. Kovan, aşınmış bölgenin üzerine preslenir ve keçe için yeni, düzgün bir yüzey oluşturur. Daha ağır aşınmalarda mil yüzeyi işlenip daha kalın bir burç takılabilir veya metal püskürtme ile yüzey yenilenebilir. Mil onarımı ve tahrik milleri için tahrik mili rehberimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Mil burcu nedir?
Mil burcu, mil ile gövde arasında kayar yatak görevi gören, mili taşıyan veya sabitleyen silindirik makine elemanıdır.
Mil sabitleme burcu ne işe yarar?
Kasnak, dişli, kaplin veya tamburu mile sıkıca ve merkezli şekilde sabitler; genellikle konik yüzeyli kilitleme burcu olarak üretilir.
Bronz burç ne zaman değiştirilmeli?
Mil–burç boşluğu üretici sınırını aştığında, yağ analizi belirgin aşınma gösterdiğinde veya burç yüzeyinde hasar oluştuğunda.
Burç nedir makine terimi olarak?
Makine elemanı olarak burç; kayar yatak, kovan, manşon veya sabitleme elemanı olarak kullanılan silindirik parçadır.
Burç İmalatı İçin Gerekli Bilgiler
- İç çap, dış çap ve boy (toleranslarıyla),
- Flanş ölçüleri (varsa),
- Yağ kanalları ve yağ deliklerinin konumu,
- Malzeme (bronz türü, çelik, polimer),
- Montaj yöntemi ve geçme şekli,
- Çalışma koşulları: yük, hız, sıcaklık, yağlama,
- Numune burç veya teknik çizim.
Eksantrik burç gibi özel geometrili burçlarda, eksantriklik değeri ve konumu da mutlaka belirtilmelidir.
Burç Fiyatlarını Etkileyen Faktörler
| Faktör | Etkisi |
|---|---|
| Malzeme | Bronz alaşımları, bakır içeriği nedeniyle çelikten pahalıdır |
| Boyut ve ağırlık | Büyük kırıcı burçları ağır döküm gerektirir |
| Döküm yöntemi | Santrifüj döküm daha yoğun ve kaliteli malzeme sağlar |
| İşleme hassasiyeti | Dar toleranslar ve yağ kanalları işçiliği artırır |
| Miktar | Tekli imalat, seri imalata göre birim maliyeti yükseltir |
Terimler Sözlüğü
- Kayar yatak: Milin yağ filmi üzerinde kayarak döndüğü yatak.
- Sıkı geçme: Burcun yuvaya pres veya ısı farkıyla takıldığı geçme.
- Eksantrik burç: Et kalınlığı çevre boyunca değişen burç.
- Sıkma manşonu: Konik delikli rulmanı mile sabitleyen burç.
- Tamir burcu (kovan): Aşınmış mil yüzeyini yenileyen ince cidarlı kovan.
- Gömülebilirlik: Yatak malzemesinin küçük yabancı partikülleri yüzeyine gömerek mili koruma özelliği.
Daha Fazla Soru
Mil yataklama burcu ile rulman arasında nasıl seçim yapılır?
Ağır ve darbeli yük, düşük-orta devir ve kompakt yer ihtiyacında burç; yüksek devir, düşük sürtünme ve standart parça avantajı gereken yerlerde rulman tercih edilir.
Bronz burç nasıl sökülür?
Uygun çektirme aparatı veya pres ile; sıkışmış burçlarda iç yüzey işlenerek inceltilip sökülebilir. Gövde yuvasına zarar verilmemelidir.
CSP Mühendislik Desteği
CSP Mühendislik; konik kırıcı eksantrik ve ana mil burçları, karşı mil burçları, pim burçları, kilitleme burçları ve tamir burçlarının çizime veya numuneye göre imalatı ve tedariki konularında hizmet verir. Konik kırıcı burçları için konik kırıcı yedek parçaları, diğer ekipmanlar için yedek parça sayfamızı inceleyebilir; servis, bakım ve onarım hizmetlerimiz hakkında bilgi alabilirsiniz.
