VSI rotoru, içinden geçen malzemenin yoğun sürtünmesine maruz kalır. Rotor gövdesini bu aşınmadan koruyan parçalar; rotor iç aşınma plakaları (cavity wear plates), üst ve alt tablo astarları (table liners) ve bazı tasarımlarda rotor içinde oluşan taş rafıdır (rock shelf). Taş üstü taş prensibiyle çalışan kapalı rotorlarda malzeme, rotor içinde kendi otojen astarını oluşturur; ancak bu taş yatağını taşıyan ve kenarlarını koruyan plakalar yine düzenli kontrol ve değişim gerektirir.
Bu rehberde rotor iç aşınma parçalarının görevini, aşınma belirtilerini, kontrol ve değişim adımlarını, balansla ilişkisini ve yedek parça seçimini ele alıyoruz. VSI’nın genel işletmesi için dik milli darbeli kırıcı kılavuzumuza bakabilirsiniz.
Parçalar ve Görevleri
| Parça | Görevi |
|---|---|
| Üst tablo astarı | Rotor üst plakasının iç yüzünü korur |
| Alt tablo astarı | Rotor tabanını korur (dağıtıcı plakanın çevresi) |
| İç aşınma plakaları (cavity wear plates) | Port çevresini ve taş rafı kenarlarını korur |
| Uç koruyucular | Rotor uçlarının arkasını korur |
| Taş rafı (rock shelf) | Malzemeden oluşan otojen astar; metal parçaları korur |
Taş Üstü Taş Rotorlarda Otojen Astar
Kapalı rotorlu VSI’larda malzeme, rotorun içinde portların önünde birikerek bir “taş rafı” oluşturur. Gelen malzeme bu taş yatağına sürtünerek ilerler; böylece metal yüzeylerin aşınması büyük ölçüde azalır. Taş rafının sağlıklı oluşabilmesi için rafı tutan plakaların sağlam olması, rotor içinin aşırı nemli malzemeyle tıkanmaması ve besleme boyutunun uygun olması gerekir.
Aşınma ve Arıza Belirtileri
- Plaka kenarlarında incelme ve kopma,
- Rotor gövdesinde parlak aşınma izleri,
- Taş rafının düzgün oluşmaması veya dağılması,
- Rotor içinde tek taraflı aşınma,
- Titreşim artışı,
- Plaka sabitleme elemanlarında gevşeme.
Kontrol ve Bakım
| Kontrol | Periyot | Yöntem |
|---|---|---|
| Rotor içi görsel kontrol | Günlük / uç kontrolleriyle | Kapak açılarak |
| Plaka kalınlıkları | Haftalık | Ölçüm |
| Rotor içi temizlik | Her duruşta (nemli malzemede) | Birikmiş malzemenin alınması |
| Sabitleme elemanları | Haftalık | Gevşeme kontrolü |
Değişim Adım Adım
- Kırıcı durdurulur, rotorun durduğu doğrulanır, LOTO uygulanır.
- Kapak ve besleme borusu sökülür.
- Rotor içi temizlenir; birikmiş taş rafı gerekirse alınır.
- Aşınmış plakalar sökülür; yuvalar temizlenir.
- Yeni plakalar karşılıklı pozisyonlarda eşit şekilde takılır ve sabitlenir.
- Rotor uçları ve koruyucuları birlikte kontrol edilir (bkz. rotor uçları).
- Besleme borusu merkezlenir, kapak kapatılır; titreşim kontrol edilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Plakaları rotor gövdesi aşınana kadar kullanmak,
- Plakaları karşılıklı değiştirmemek (balans),
- Rotor içindeki birikmeyi temizlemeden çalışmak,
- Uygun olmayan sabitleme elemanları kullanmak.
Arıza Teşhis Tablosu
| Belirti | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Rotor gövdesi aşınıyor | Plakalar geç değişmiş | Kontrol sıklığını artırın |
| Titreşim | Dengesiz aşınma, birikme | Temizlik, karşılıklı değişim |
| Taş rafı oluşmuyor | Plakalar aşınmış, besleme uygun değil | Plakaları yenileyin, beslemeyi kontrol edin |
| Plaka düşüyor | Sabitleme gevşek | Sabitlemeyi yenileyin |
Sahadan Bir Örnek
Nemli kireçtaşı işleyen bir VSI’da titreşim alarmları sabahları sıklaşıyordu. Gece duruşunda rotor içinde biriken nemli malzemenin bir tarafta sertleşerek balansı bozduğu anlaşıldı. Duruş öncesi rotorun boşaltılması ve sabah kalkış öncesi rotor içi kontrolü prosedüre eklendi; ayrıca aşınmış bir iç plaka yenilendi. Sorun ortadan kalktı.
Satın Alma Öncesi Kontrol Listesi
- VSI marka/model ve rotor tipi belirlendi mi?
- Değişecek plaka tipleri ve sayıları belirlendi mi?
- Sabitleme elemanları siparişe dahil mi?
Sık Sorulan Sorular
İç plakalar ne sıklıkla değişir?
Uç değişimlerine göre daha seyrek değişir; ancak aşındırıcı malzemede haftalık kontrol önerilir.
Taş rafı her VSI’da oluşur mu?
Kapalı rotorlu, taş üstü taş tasarımlarında oluşur; açık rotorlu tasarımlarda metal yüzeyler kullanılır.
Plakalar tek tek değiştirilebilir mi?
Balans için karşılıklı pozisyonların birlikte değiştirilmesi önerilir.
Rotor Tipine Göre Aşınma Parçaları
| Rotor tipi | Başlıca aşınma parçaları | Aşınma karakteri |
|---|---|---|
| Kapalı rotor (taş raflı) | Üst/alt tablo astarları, iç aşınma plakaları, uç koruyucular, rotor uçları | Taş rafı metal yüzeyleri korur; aşınma uç bölgelerinde yoğunlaşır |
| Açık rotor / tabla tipi | Tabla plakaları, kanatlar (shoes), dağıtıcı | Metal yüzeyler doğrudan malzemeyle temas eder; aşınma daha yüksek |
| Çok portlu rotorlar | Her port için uç, koruyucu ve plaka setleri | Portlar arasında eşit aşınma için besleme hizası kritik |
Çalışma Koşullarının Plaka Ömrüne Etkisi
| Koşul | Etki | Öneri |
|---|---|---|
| Yüksek rotor hızı | Plaka ve uç aşınması hızlanır | Hedef ürüne yetecek en düşük hız |
| İri besleme | Taş rafı düzgün oluşmaz, darbe artar | Rotor tipine uygun besleme boyutu |
| Nemli ve killi malzeme | Rotor içinde sertleşen birikme, balans bozulması | Ön eleme, duruş öncesi rotoru boşaltma |
| Kaçık besleme borusu | Portların dengesiz aşınması | Hizalama kontrolü |
| Aşındırıcı kayaç | Plakaların hızlı tükenmesi | Daha dayanıklı malzeme, sık kontrol |
Malzeme Seçenekleri
- Yüksek krom dökme demir: Çoğu iç aşınma plakası için standart; yüksek aşınma dayanımı.
- Tungsten karbür takviyeli plakalar: Çok aşındırıcı malzemelerde kritik bölgelerde ömrü belirgin şekilde uzatır.
- Aşınma çeliği: Daha az kritik bölgelerde ekonomik çözüm.
Bakım Kayıt Formu
| Alan | Kayıt |
|---|---|
| Tarih, çalışma saati, tonaj | Değişim anındaki değerler |
| Değişen plakalar | Pozisyon ve adet |
| Ölçülen kalınlıklar | Değişim öncesi kalan kalınlık |
| Taş rafı durumu | Düzgün / dengesiz / yok |
| Titreşim değeri | Değişim öncesi ve sonrası |
| Rotor hızı | Devir ve kaskad ayarı |
Orijinal mi, Muadil mi?
Rotor iç plakalarında ölçü uyumu ve ağırlık dengesi kritik önemdedir. Muadil parça tercih edilirken; plakaların rotor yuvalarına boşluksuz oturduğu, sabitleme deliklerinin doğru konumda olduğu, karşılıklı plakaların ağırlıklarının eşit olduğu ve malzeme sertliğinin belgelendiği doğrulanmalıdır. Ölçüsü uymayan plaka, rotor içinde boşluk bırakarak gövdenin aşınmasına ve balans sorunlarına yol açabilir.
Stok ve Tedarik Planlaması
- Rotor uçlarıyla birlikte değişen plakalar için en az bir tam takım stokta tutulmalıdır.
- Daha seyrek değişen tablo astarları için ömür takibi yapılarak sipariş zamanı planlanmalıdır.
- Sabitleme elemanları (cıvata, kama, pim) her değişimde yenilendiği için yeterli miktarda bulundurulmalıdır.
Montaj Sonrası İlk Saatler
- Boşta çalıştırmada titreşim değeri, değişim öncesi değerle karşılaştırılır.
- İlk birkaç saat sonra rotor içi açılarak sabitleme elemanları ve taş rafı oluşumu kontrol edilir.
- Ürün numunesiyle kum oranı ve tane şekli doğrulanır.
Daha Fazla Soru
Rotor gövdesi aşınırsa ne yapılır?
Hafif aşınmalar uygun kaynak prosedürüyle onarılabilir; ciddi aşınmalarda rotorun atölyede revizyonu veya değişimi gerekir. Onarım sonrası balans kontrolü şarttır.
Taş rafı neden bazen oluşmaz?
Plakaların aşınması, uygun olmayan besleme boyutu, aşırı nemli malzeme veya rotor içindeki birikme taş rafının düzgün oluşmasını engelleyebilir.
Rotor iç plakaları ile rotor uçları aynı anda mı değişir?
Genellikle uçlar daha sık değişir; plakalar her uç değişiminde kontrol edilip sınıra gelenler aynı duruşta değiştirilir.
Rotor İç Plakaları İçin Yedek Parça ve Servis
CSP Mühendislik, dik milli kırıcı rotor iç aşınma plakalarını, tablo astarlarını ve sabitleme elemanlarını dik milli kırıcı yedek parçaları kapsamında temin eder; rotor revizyonu için servis desteği verir. VSI modelinizi WhatsApp hattımızdan iletin.
