Kırma eleme tesislerinde en pahalı arızaların bir kısmı, kırıcıya giren kırılamayan metallerden kaynaklanır: kepçe dişleri, delici matkap uçları, kırık cıvatalar, inşaat demirleri, konveyör parçaları ve geri dönüşüm malzemesindeki çelik parçalar. Bu metaller konik kırıcılarda ana mil ve astarlara, darbeli kırıcılarda darbe çubuklarına ve rotora, VSI kırıcılarda rotor uçlarına ve konveyörlerde banda ciddi zarar verebilir. Manyetik ayırıcılar ve metal dedektörleri, bu riski düşük maliyetle önleyen koruma ekipmanlarıdır.
Bu rehberde manyetik ayırıcı türlerini, metal dedektörünün çalışma prensibini, doğru yerleşimi, seçim kriterlerini, bakım ve test uygulamalarını ele alıyoruz.
Metal Neden Bu Kadar Tehlikeli?
- Konik kırıcı: Kırılamayan bir parça kırma odasında sıkıştığında hidrolik tramp salma sistemi devreye girer. Sık tramp olayları hidrolik sistemi, manto ve konkavı yorar; büyük metal parçalar ana mil ve kafa tertibatında hasara yol açabilir. Ayrıntılar için konik kırıcı hidrolik silindirleri rehberimize bakabilirsiniz.
- Darbeli kırıcı: Metal parça, darbe çubuklarının kırılmasına, rotorun hasar görmesine ve perdelerin zorlanmasına neden olabilir (darbe çubukları).
- VSI kırıcı: Rotor uçları ve rotor iç plakaları metal parçalardan ciddi şekilde etkilenir (VSI rotor uçları).
- Konveyör bandı: Sivri metal parçalar oluk noktalarında sıkışarak bantta boyuna yırtıklara yol açabilir (konveyör bandı rehberi).
Manyetik Ayırıcı Türleri
| Tür | Çalışma Şekli | Uygun Kullanım |
|---|---|---|
| Bant üstü manyetik ayırıcı (overband, sabit mıknatıslı) | Konveyör üzerine asılır; demir parçaları çekip kendi bandıyla yana atar | Çoğu kırma tesisi; enerji tüketimi düşük |
| Bant üstü elektromıknatıs | Elektrikle manyetik alan oluşturur; daha güçlü ve derin alan | Geniş ve hızlı bantlar, kalın malzeme yatağı |
| Manuel temizlemeli askı mıknatısı | Toplanan metal periyodik olarak elle temizlenir | Düşük metal miktarı olan küçük tesisler |
| Manyetik tambur (baş tamburu) | Konveyörün tahrik tamburu mıknatıslıdır; demir boşaltma noktasında ayrılır | İnce ve orta malzeme, geri dönüşüm |
| Plaka ve ızgara mıknatısları | Oluk veya kanal içine yerleştirilir | Küçük demir parçalar, ince malzeme akışları |
Manyetik ayırıcılar yalnızca demir içeren (ferromanyetik) metalleri tutar. Manganez çelikten yapılmış kepçe dişleri ve aşınma parçaları gibi östenitik malzemeler zayıf manyetik olduğundan mıknatısla güvenilir şekilde ayrılamayabilir. Paslanmaz çelik, alüminyum ve bakır gibi metaller de mıknatısla tutulmaz. Bu nedenle tam koruma için metal dedektörü gerekir.
Metal Dedektörü Nasıl Çalışır?
Konveyör metal dedektörü, bandın altına ve üstüne yerleştirilen bobinlerle bir elektromanyetik alan oluşturur. Bu alandan geçen herhangi bir iletken metal (demir, manganez çelik, paslanmaz, alüminyum, bakır) alanı bozar ve dedektör sinyal verir. Sinyalle birlikte:
- Konveyör durdurulur ve metal parçanın konumu işaretlenir (boya veya bayrak işaretleyici), operatör parçayı elle alır; ya da
- Bir yönlendirme klapesi (diverter) ile metal içeren malzeme ayrı bir şuta yönlendirilir.
Dedektör hassasiyeti, korunacak ekipmanın tehlikeli kabul ettiği en küçük metal parçaya göre ayarlanır. Çok yüksek hassasiyet, malzemedeki doğal mineraller (ör. manyetit içeren cevherler) veya bant ek klipsleri nedeniyle gereksiz durmalara yol açabilir. Metal klips ekli bantlarda dedektörün ek bölgesini tanıması veya vulkanize ek kullanılması gerekir.
Doğru Yerleşim
- Kırıcı öncesi konveyörler: Koruma ekipmanları, korunacak kırıcıdan önceki konveyöre yerleştirilmelidir. Birincil kırıcı ürün bandı, ikincil konik kırıcı veya darbeli kırıcı öncesi için en kritik noktadır.
- Önce mıknatıs, sonra dedektör: Mıknatıs, demir parçaların büyük kısmını ayırarak dedektörün gereksiz durmalarını azaltır; dedektör ise mıknatısın kaçırdığı manganez ve demir dışı metalleri yakalar.
- Mesafe: Dedektör ile bandın boşaltma noktası arasında, bandı durdurmaya yetecek kadar mesafe olmalıdır. Bu mesafe bant hızı ve fren mesafesine göre hesaplanır.
- Mıknatıs konumu: Bant üstü mıknatıslar, bant yönüne dik (çapraz) veya bant boşaltma noktasında boyuna (inline) monte edilebilir. Boşaltma noktasındaki boyuna montajda malzeme havada savrulurken metal daha kolay ayrılır.
- Yükseklik: Mıknatıs ile bant arasındaki mesafe, malzeme yatağının kalınlığı ve en büyük tane boyutuna göre ayarlanmalıdır. Mesafe arttıkça çekim kuvveti hızla azalır.
- Metal olmayan rulolar: Dedektör bölgesinde metal rulo ve konstrüksiyon, sinyali etkileyebilir; üretici talimatlarına göre metal olmayan rulo veya yeterli mesafe gerekir.
Bantlı konveyörlerin genel yapısı için bantlı konveyör kılavuzumuza bakabilirsiniz.
Seçim Kriterleri
| Kriter | Dikkat Edilecek Nokta |
|---|---|
| Bant genişliği ve hızı | Mıknatıs boyutu ve gücü buna göre seçilir |
| Malzeme yatağı kalınlığı | Kalın yatakta derin manyetik alan gerekir |
| Metal türü ve boyutu | Beklenen en küçük ve en büyük metal parça |
| Malzemenin manyetik özelliği | Manyetit içeren cevherlerde dedektör ayarı özel dikkat ister |
| Ortam | Toz, nem, sıcaklık; mıknatısın koruma sınıfı |
| Enerji | Sabit mıknatıs elektrik tüketmez; elektromıknatıs daha güçlüdür ama enerji ve soğutma gerektirir |
Geri Dönüşüm Tesislerinde Önemi
İnşaat ve yıkım atıklarının geri dönüşümünde betondaki inşaat demirleri ve diğer metal parçalar oldukça fazladır. Bu tesislerde manyetik ayırıcı yalnızca koruma ekipmanı değil, aynı zamanda ürün kalitesi ve hurda gelirini sağlayan bir proses ekipmanıdır. Genellikle darbeli kırıcı çıkışında güçlü bir bant üstü mıknatıs kullanılır. Geri dönüşüm tesislerinin kurgusu için inşaat ve yıkım atıklarının geri dönüşümü rehberimize bakabilirsiniz.
Bakım ve Test
- Mıknatıs bandı: Kendinden temizlemeli mıknatısların bandı, kayışları, rulmanları ve tamburları düzenli kontrol edilmelidir. Bant yırtılırsa toplanan metal tekrar ana banda düşebilir.
- Manyetik alan kontrolü: Sabit mıknatısların gücü zamanla, aşırı ısı veya fiziksel hasarla azalabilir. Periyodik ölçüm ve test parçalarıyla kontrol yapılmalıdır.
- Elektromıknatıs: Bobin sıcaklığı, soğutma ve kontrol panosu kontrol edilmelidir.
- Dedektör hassasiyet testi: Belirli boyuttaki test parçaları düzenli olarak banttan geçirilerek dedektörün algılayıp algılamadığı kontrol edilmeli ve kayıt altına alınmalıdır.
- Durma kayıtları: Dedektörün durdurma sayısı ve bulunan metal türleri kayıt altına alınmalıdır. Bu kayıtlar, metalin ocakta nereden geldiğini anlamaya yardımcı olur.
Sık Yapılan Hatalar
- Yalnızca mıknatısa güvenip manganez çelik parçaların kaçabileceğini göz ardı etmek.
- Dedektörü, gereksiz durmalar nedeniyle devre dışı bırakmak veya hassasiyetini aşırı düşürmek.
- Mıknatısı bandın çok yukarısına monte etmek.
- Dedektör ile kırıcı arasında yetersiz durma mesafesi bırakmak.
- Metal kaynağını ocakta araştırmamak; kepçe dişi kayıplarını takip etmemek.
Saha Örneği
Bir bazalt tesisinde ikincil konik kırıcının sık tramp olayları yaşadığını ve kısa süre içinde ana mil keçesinde ve hidrolik sistemde sorunlar oluştuğunu düşünelim. Tesiste bant üstü mıknatıs bulunmasına rağmen olaylar devam etmektedir. Yapılan inceleme, ocakta kullanılan ekskavatörün manganez çelik kepçe dişlerinin kırıldığını ve mıknatısın bunları tutamadığını gösterir. Konik kırıcı besleme bandına metal dedektörü eklenip ekskavatör diş kontrolü günlük rutine alındığında tramp olayları belirgin şekilde azalır.
Sıkça Sorulan Sorular
Manyetik ayırıcı manganez çeliği tutar mı?
Östenitik manganez çelik zayıf manyetiktir ve güvenilir şekilde tutulamayabilir. Bu tür parçalar için metal dedektörü gereklidir.
Sabit mıknatıs mı elektromıknatıs mı?
Çoğu kırma tesisinde sabit mıknatıslı kendinden temizlemeli ayırıcılar yeterlidir. Çok geniş ve hızlı bantlarda veya kalın malzeme yataklarında elektromıknatıs tercih edilebilir.
Metal dedektörü neden gereksiz yere duruyor?
Hassasiyet çok yüksek olabilir, bantta metal klips ekler bulunabilir, malzeme manyetik mineral içerebilir veya çevredeki metal yapılar sinyali etkileyebilir.
Koruma ekipmanlarının maliyeti karşılanır mı?
Tek bir ciddi kırıcı arızasının parça ve duruş maliyeti, çoğu zaman bu ekipmanların maliyetini aşar.
Metal Hasarının Maliyeti: Hangi Parçalar Risk Altında?
| Ekipman | Risk Altındaki Parçalar | Rehber |
|---|---|---|
| Konik kırıcı | Manto, konkav, ana mil, hidrolik silindirler, akümülatörler | Ana mil ve kafa tertibatı |
| Darbeli kırıcı | Darbe çubukları, rotor, perdeler, ayar sistemi | Darbeli kırıcı rotoru |
| VSI kırıcı | Rotor uçları, rotor plakaları, dağıtıcı plaka | VSI rotor plakaları |
| Konveyör | Bant (boyuna yırtık), etek lastikleri, sıyırıcılar | Etek lastiği |
| Elek | Elek telleri ve panelleri | Elek yüzeyi seçimi |
Metal hasarı sonrası ihtiyaç duyulan parçalar için konik kırıcı yedek parçaları, darbeli kırıcı yedek parçaları, dik milli kırıcı yedek parçaları ve bantlı konveyör yedek parçaları sayfalarımızdan hızlı teklif alabilirsiniz.
Manyetik Ayırıcı Yedek Parçaları
- Ayırıcı bandı: Kendinden temizlemeli overband mıknatısların bandı, üzerinde metal tutma çıtaları ile özel olarak üretilir.
- Tamburlar ve rulmanlar: Tahrik ve kuyruk tamburları ile rulmanları düzenli kontrol edilmelidir.
- Tahrik motoru ve redüktör: Bandı döndüren tahrik ünitesi.
- Askı zincirleri ve ayar mekanizması: Mıknatısın yükseklik ayarı ve güvenli asılması için.
- Metal dedektörü test parçaları: Hassasiyet doğrulama için.
- İşaretleme sistemi: Boya tabancası veya bayrak işaretleyici sarf malzemeleri.
Terimler Sözlüğü
- Overband: Konveyör üzerine asılan bant üstü manyetik ayırıcı.
- Tramp metal: Malzeme akışına karışan istenmeyen metal parça.
- Ferromanyetik: Mıknatısla güçlü şekilde çekilen malzemeler (demir, çoğu çelik).
- Östenitik manganez çelik: Zayıf manyetik, aşınmaya dayanıklı çelik; mıknatısla güvenilir şekilde ayrılamayabilir.
- Diverter: Metal içeren malzemeyi ayrı şuta yönlendiren klape.
- Tramp salma: Konik kırıcının kırılamayan parçayı geçirmek için açılması.
Daha Fazla Soru
Mıknatıs gücü nasıl ölçülür?
Manyetik alan ölçerlerle (gaussmetre) belirli mesafelerde ölçüm yapılır ve ilk devreye alma değerleriyle karşılaştırılır.
Metal dedektörü bandın her yerine kurulabilir mi?
Hayır. Metal rulo ve konstrüksiyonlardan, motorlardan ve titreşim kaynaklarından uzak, üretici tarafından belirtilen şartlara uygun bir bölge seçilmelidir.
Geri dönüşüm tesisinde hangi mıknatıs tercih edilir?
Genellikle güçlü, kendinden temizlemeli bant üstü mıknatıslar; yoğun demir içeriğinde boşaltma noktasına boyuna (inline) montaj tercih edilir.
CSP Mühendislik Desteği
CSP Mühendislik, kırma eleme tesislerinde manyetik ayırıcı ve metal dedektörü yerleşiminin planlanması, konveyörlerin bu ekipmanlara uygun hale getirilmesi ve yedek parça tedariki konularında destek sunar. Konveyör parçaları için bantlı konveyör yedek parçaları, kırıcı parçaları için konik kırıcı yedek parçaları ve darbeli kırıcı yedek parçaları sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
