Taş ocaklarında ve kırma eleme sektöründe çeneli kırıcılar çoğu zaman “60’lık”, “90’lık”, “110’luk” veya “140’lık konkasör” gibi adlarla anılır. Bu adlar makinenin büyüklüğünü kısaca anlatır; ancak ne anlama geldikleri, kapasiteyle ilişkileri ve üreticiye göre nasıl değiştikleri çoğu zaman net değildir. Bu rehberde çeneli kırıcı ölçülerini, ağız ölçüsü ile besleme boyutu ve kapasite ilişkisini ve doğru çeneli kırıcı boyutunun nasıl seçileceğini anlatıyoruz.
Çeneli kırıcının çalışma prensibi ve bakımı için çeneli kırıcı kılavuzumuza bakabilirsiniz.
Çeneli Kırıcı Ölçüsü Ne Anlatır?
Çeneli kırıcı ölçüsü, kırıcının besleme ağzının boyutlarıyla ifade edilir:
- Ağız genişliği: Çene plakalarının yatay genişliği; kırıcının ne kadar geniş bir taş kabul edebileceğini ve kapasitesini etkiler.
- Ağız derinliği (besleme açıklığı): Sabit ve hareketli çene arasındaki üst açıklık; kabul edilebilecek en büyük taş boyutunu belirler.
Sahadaki “90’lık konkasör” ifadesi genellikle yaklaşık 90 cm ağız genişliğini anlatır (ör. 90 × 60 cm ağız). Benzer şekilde “60’lık” yaklaşık 60 cm, “110’luk” yaklaşık 110 cm, “140’lık” yaklaşık 140 cm genişlikteki kırıcılar için kullanılır. Ancak bu adlandırma standart değildir; aynı adla anılan iki makinenin ağız derinliği, ağırlığı, stroku ve kapasitesi üreticiye göre farklı olabilir. Bu nedenle her zaman tam ağız ölçüsü (genişlik × derinlik) ve teknik föy karşılaştırılmalıdır.
Yaygın Çeneli Kırıcı Ölçüleri ve Yaklaşık Değerler
Aşağıdaki tablo, yaygın ağız ölçülerine sahip tek mafsallı çeneli kırıcılar için tipik katalog değerlerinin yaklaşık aralıklarını gösterir. Değerler üreticiye, tasarıma, kayaca ve ayara göre önemli ölçüde değişir; kesin kapasite için üretici föyü ve saha koşulları esas alınmalıdır.
| Sahadaki Adı | Ağız Ölçüsü (genişlik × derinlik) | En Büyük Besleme (yaklaşık) | Ayar (CSS) Aralığı (yaklaşık) | Kapasite (yaklaşık) | Motor Gücü (yaklaşık) |
|---|---|---|---|---|---|
| 60’lık | 600 × 400 mm | ~340 mm | 40–100 mm | ~15–60 t/saat | ~30 kW |
| 75’lik | 750 × 500 mm | ~425 mm | 50–100 mm | ~40–110 t/saat | ~55 kW |
| 90’lık | 900 × 600 mm | ~500 mm | 65–160 mm | ~50–180 t/saat | ~55–75 kW |
| 106’lık / 110’luk | 1060 × 700 mm ve benzeri | ~600 mm | 80–140 mm | ~110–320 t/saat | ~90–110 kW |
| 120’lik | 1200 × 900 mm | ~750 mm | 95–165 mm | ~220–450 t/saat | ~110–132 kW |
| 140’lık ve üzeri | 1400 mm ve üzeri genişlik | Ağız derinliğine göre | Tasarıma göre | Yüksek kapasiteli birincil kırma | Tasarıma göre |
Tablodaki aralıklar fikir vermek içindir. Kapasitenin geniş bir aralıkta verilmesinin nedeni, ayarın küçültülmesiyle kapasitenin hızla düşmesi ve kayaç türünün etkisidir.
Besleme Boyutu Nasıl Belirlenir?
Pratik bir kural olarak çeneli kırıcıya beslenecek en büyük taş, ağız derinliğinin yaklaşık %80–85’i civarında olmalıdır. Daha iri bloklar ağızda köprü kurar, kırıcıyı durdurur ve hidrolik kırıcı (rock breaker) ile müdahale gerektirir. Bu nedenle çeneli kırıcı boyutu, patlatma sonrası oluşan blok boyutlarıyla birlikte değerlendirilmelidir (delme-patlatma rehberi).
Kapasiteyi Etkileyen Faktörler
- Kapalı taraf ayarı (CSS): Ayar küçüldükçe ürün incelir, kapasite düşer.
- Kayaç türü: Sert ve aşındırıcı kayaçlarda kapasite düşer, aşınma artar (kayaç kırılabilirliği).
- Ön eleme: İnce malzemenin ızgaralı besleyiciyle ayrılması kırıcının gerçek kapasitesini artırır (besleyici türleri).
- Düzenli besleme: Ağzın dolu tutulması ve köprü kurulmasının önlenmesi.
- Çene plakası profili ve durumu: Aşınmış plakalar kapasiteyi düşürür ve ürünü bozar (çene plakaları rehberi).
- Devir ve strok: Makinenin tasarımına bağlıdır.
Doğru Çeneli Kırıcı Boyutu Nasıl Seçilir?
- En büyük besleme boyutunu belirleyin: Ağız derinliği, en büyük bloğu kabul edecek şekilde seçilir.
- Hedef kapasiteyi belirleyin: Birincil kırıcı, tesisin tüm kapasitesini tek başına karşılamalıdır; ön eleme ile kırıcıya giden miktar azaltılabilir.
- Çıkış boyutunu belirleyin: İkincil kırıcının kabul edebileceği boyuta göre ayar belirlenir.
- Kayaç özelliklerini dikkate alın: Sert kayaçta kapasite ve aşınma hesapları buna göre yapılır.
- Sabit veya mobil kararı: Mobil çeneli kırıcılar boyut ve ağırlık açısından sınırlıdır (mobil mi sabit mi).
Birincil kırıcının tesisteki yeri için kırma eleme tesisi kurulumu rehberimize, fiyatı belirleyen faktörler için konkasör fiyatları rehberimize bakabilirsiniz.
Ölçüye Göre Yedek Parçalar
Çeneli kırıcının yedek parçaları ağız ölçüsüne ve modele göre değişir. Sipariş verirken ağız ölçüsünün yanında marka, model ve seri numarası da belirtilmelidir.
| Parça | Ölçüye Bağlı Bilgi | Rehber |
|---|---|---|
| Sabit ve hareketli çene plakaları | Genişlik, boy, kalınlık, diş profili, cıvata delikleri | Çene plakaları |
| Yanak plakaları | Boy, genişlik, bağlantı | Yanak plakaları |
| Mafsal plakası | Boy, genişlik, kalınlık, uç profili | Mafsal plakası |
| Eksantrik mil ve rulmanlar | Mil çapları, rulman numaraları | Eksantrik mili |
| Gergi yayları ve çubukları | Yay ölçüleri | Gergi yayları |
Sık Yapılan Hatalar
- Makineyi yalnızca “90’lık” gibi bir adla karşılaştırıp ağız derinliğini ve teknik föyü kontrol etmemek.
- Patlatma sonrası blok boyutunu hesaba katmadan küçük kırıcı seçmek.
- Birincil kırıcıyı ön eleme olmadan çalıştırıp kapasite kaybetmek.
- Kapasiteyi en geniş ayardaki değere göre hesaplamak.
Sıkça Sorulan Sorular
90’lık konkasör ne demek?
Sahada genellikle yaklaşık 90 cm ağız genişliğine sahip (ör. 90 × 60 cm) çeneli kırıcıyı ifade eder. Kesin ölçü ve kapasite üreticiye göre değişir.
90’lık konkasör saatte kaç ton kırar?
Yaygın 900 × 600 mm ağızlı kırıcılarda, ayar ve kayaca bağlı olarak yaklaşık 50–180 t/saat aralığında değerler verilir.
Çeneli kırıcıya en fazla ne büyüklükte taş atılabilir?
Genellikle ağız derinliğinin yaklaşık %80–85’i kadar; daha iri taşlar ağızda köprü kurar.
Büyük kırıcı almak her zaman daha mı iyi?
Hayır. Gereğinden büyük kırıcı yatırım, enerji ve parça maliyetini artırır; boyut besleme, kapasite ve ürün hedeflerine göre seçilmelidir.
Çeneli Kırıcı Boyutu Seçimi: Örnek
Patlatma sonrası en büyük blokların yaklaşık 450 mm olduğu, hedef kapasitenin 120 t/saat ve birincil kırıcı ürününün yaklaşık 0–150 mm olması gereken bir kalker ocağı düşünelim:
| Kriter | Değerlendirme |
|---|---|
| Besleme boyutu | 450 mm blok için ağız derinliği en az ~530–560 mm olmalı → 600 mm derinlikli ağız uygun |
| Kapasite | Ön eleme ile ince malzeme ayrıldığında kırıcıya giden miktar azalır; 900 × 600 mm sınıfı bir kırıcı aralık olarak uygundur |
| Ayar | Hedef ürün için CSS kırıcı föyündeki aralıkta seçilir; kapasite bu ayardaki değere göre kontrol edilir |
| Sonuç | “90’lık” sınıfı kırıcı ön seçim olarak değerlendirilir; kesin seçim üretici föyü ile doğrulanır |
Saha Örneği
Bir ocakta “110’luk” olarak satın alınan ikinci el bir kırıcının beklenen kapasiteyi vermediği görülür. İnceleme, makinenin ağız genişliğinin gerçekten yaklaşık 110 cm olduğunu ancak ağız derinliğinin ve strokunun karşılaştırılan kırıcıdan küçük olduğunu, ayrıca çene plakalarının aşırı aşındığını gösterir. Yeni çene plakaları ve doğru ayarla kapasite iyileşir; ancak bu örnek, makinelerin yalnızca sahadaki adlarıyla karşılaştırılmaması gerektiğini gösterir.
Terimler Sözlüğü
- Ağız genişliği: Çene plakalarının yatay genişliği.
- Ağız derinliği (besleme açıklığı): Çeneler arasındaki üst açıklık.
- CSS: Kapalı taraf ayarı; çeneler arasındaki en dar çıkış mesafesi.
- Strok: Hareketli çenenin alt uçtaki hareket mesafesi.
- Mafsal plakası: Hareketli çeneyi destekleyen ve aşırı yükte kırılarak kırıcıyı koruyan parça.
Daha Fazla Soru
110’luk konkasör kaç ton kırar?
Yaygın 1060–1100 mm genişlikli kırıcılarda ayar ve kayaca bağlı olarak saatte yaklaşık birkaç yüz ton aralığında değerler verilir; kesin değer üretici föyünden kontrol edilmelidir.
Çeneli kırıcı ile birincil darbeli kırıcı arasında nasıl seçim yapılır?
Aşındırıcı ve sert kayaçlarda çeneli kırıcı, kalker gibi yumuşak kayaçlarda ve yüksek kırma oranı istendiğinde darbeli kırıcı öne çıkar (darbeli kırıcı kılavuzu).
Mobil çeneli kırıcılarda ağız ölçüsü nasıldır?
Mobil makinelerde de aynı mantık geçerlidir; ancak taşıma boyutu sınırları nedeniyle en büyük ağız ölçüleri sabit tesislere göre sınırlıdır (mobil kırıcı bakımı).
CSP Mühendislik Desteği
CSP Mühendislik, çeneli kırıcı seçimi ve imalatı ile farklı ağız ölçülerindeki çeneli kırıcılar için aşınma ve mekanik yedek parça tedariki konusunda destek verir. Parçalar için çeneli kırıcı yedek parçaları sayfamızı ve çeneli kırıcı yedek parçaları rehberimizi, kırıcılar için kırıcılar sayfamızı inceleyebilirsiniz.
